​Stilte manifesteert zich als meer dan louter de afwezigheid van geluid.
Het vormt een subtiele aanwezigheid, een ruimte doortrokken van potentieel en betekenis, waarin verborgen werelden zich  kunnen openbaren voor wie bereid is te luisteren. Twee vormen van stilte treden op de voorgrond, elk met een eigen  ‘energie’ en rol in het bewustzijn en de omringende wereld. 

Het luisteren naar de eerste stilte brengt contact met dat ongedefinieerde potentieel, waarin vragen geplaatst kunnen  worden. Deze stilte fungeert als een bron die wacht op een subtiele verschuiving, op de eerste beweging die leidt tot iets  nieuws. Vervolgens volgt de tweede stilte, waarin antwoorden opduiken – niet altijd in expliciete woorden, maar als  intuïtieve kennis die naar boven komt. In deze stilte is alles aanwezig dat onthuld kan worden, en het verlangen fungeert  als lens waardoor het zichtbaar wordt. 

Deze stille dialoog vereist een fijn afgestemd luisteren – niet beperkt tot de vijf zintuigen, maar uitgebreid met een zesde  zintuig, een intuïtieve ontvangst van wat zich aandient.
Het leven communiceert op onverwachte wijzen: via toevallige ontmoetingen, tekens en ervaringen die niet direct  begrijpelijk zijn. De stem van stilte, zoals beschreven in het verhaal van Elia in de Bijbel, is geen luide stem, maar een  'stem van dunne stilte'. Het betreft een communicatievorm die uitnodigt tot verdere ontwikkeling, tot het ontdekken van  betekenislagen die voorbij gebruikelijke interpretaties reiken. 

In de alledaagse wereld, waar tijd en ruimte alles begrenzen, kan de oneindigheid van deze stilte overweldigend  overkomen. Stilte zonder grenzen of definities blijkt moeilijk te bevatten.
Toch zijn deze twee vormen niet volledig gescheiden; ze vertegenwoordigen momenten in dezelfde realiteit, ervaren op  verschillende niveaus. Ze roepen op tot herkenning en onderscheiding, tot het benutten van de kracht van verlangen en  ontvankelijkheid om het bewustzijn te  verdiepen. 

Elke interactie met deze stiltes roept vragen op: hoe kunnen ze in het dagelijks leven herkend worden, en hoe kunnen  beide geïntegreerd worden? Het vormt een pad van innerlijke ontwikkeling, een proces waarin luisteren niet passief blijft,  maar een actieve bereidheid inhoudt om aanwezig te zijn bij het onzichtbare, om de stilte te ervaren als een levende  kracht die zich voortdurend manifesteert en tegelijkertijd verborgen blijft. 

In deze dialoog met de kern van het bestaan ontvouwt zich een voortdurende cyclus van vraag en antwoord, van stilte en  onthulling, waarin de diepste lagen van het leven zich tonen in de vorm van stille inzichten. 

J.

EinSof heeft geen wil in menselijke zin: geen verlangen, geen plan, geen doel. Maar het bezit wel een oneindige  scheppingskracht, een stroming van levend licht die geen richting behoeft om betekenisvol te zijn.
In de taal van de moderne fysica: deze oorsprong is niet berekenbaar, maar wel bepalend; niet voorspelbaar, maar  onmiskenbaar aanwezig. Zoals de Sefirot slechts kanalen zijn voor het Licht, zonder het ooit volledig te kunnen bevatten,  zo zijn theorieën over quantumzwaartekracht slechts pogingen om een orde te vatten die dieper ligt dan orde zelf.
We kunnen aspecten ervan in formules vangen, net als glimpjes van het goddelijke in de Sefirot. Maar het wezen zelf blijft  ongrijpbaar. En juist daarin schuilt de paradox: dat wat we niet kunnen kennen, is misschien het enige dat werkelijk is. 

De wetenschappers trekken een scherpe conclusie: als de werkelijkheid fundamenteel onberekenbare elementen bevat,  kan ze niet gesimuleerd worden. Geen supercomputer, geen hogere beschaving, geen artificiële intelligentie kan de  totaliteit ervan reproduceren. 
​
Dit roept een ander kabbalistisch beeld op: de werkelijkheid is gegrond in een echte oorsprong – geen droom, geen  schaduw, geen illusie. De wereld is niet minder dan ze lijkt; ze is meer dan we kunnen vatten. Wat deze wetenschappers  met formules, theorema’s en logica proberen uit te drukken, is wellicht hetzelfde wat  kabbalisten eeuwen geleden intuïtief  aanvoelden: er bestaat een laag van waarheid die zich alleen opent als we de grenzen van het  kenbare eerbiedigen. 

De grens van taal, denken en berekening – niet om op te geven, maar om met open handen te ontvangen. 
Misschien is dat de plek waar wetenschap en mystiek samenkomen: daar waar het weten stilvalt, en het licht van een  oneindige Bron  even voelbaar wordt in het niet-weten. 

J. 
​
*Bron: Mir Faizal et al., Consequences of Undecidability in Physics on the Theory of Everything, Journal of Holography Applications in Physics, Volume 5, Issue 2, 2025, pp. 10–21. Open-access via: https://jhap.du.ac.ir/article_488.html 

Iedereen in Nederland weet wat Mokum betekent: het is een bekende bijnaam voor Amsterdam. Velen weten ook dat het iets te maken heeft met de Joodse geschiedenis van de stad — dat het uit het Jiddisch of Hebreeuws komt — en dat klopt. "Mokum" is afgeleid van het Hebreeuwse woord Makom (מקום), dat ‘plaats’ of ‘plek’ betekent, maar in de Heilige Taal ook veel meer kan aanduiden: ruimte, bestemming, aanwezigheid.

​Dat betekent ook: Makom is niet altijd zichtbaar. Het is dichtbij, maar vraagt een innerlijke beweging om herkend te worden. In de context van de uittocht uit Egypte wordt steeds van plaats naar plaats gereisd — elk kampement heeft een naam en draagt een innerlijke betekenis. Die namen weerspiegelen gemoedstoestanden, beproevingen en transformaties in de ziel van de mens. Zo wordt de tocht een reis door innerlijke plekken. Makom als bestemming is altijd net voorbij het bereik van gewone waarneming, net buiten het vertrouwde terrein van de comfortzone. Maar pas als je weet dat het bestaat, kun je beginnen het te vinden. 
​
​De kabbalistische studie van Makom raakt aan fundamentele vragen over aanwezigheid, bestemming, vorm en potentie. De chassidische benadering brengt die inzichten tot leven: Makom is de plek waar de goddelijke aanwezigheid voelbaar is, tastbaar in ervaring, geladen met de mogelijkheid tot vernieuwing en vrijheid. Het is ook de plek waar verborgen goedheid  en innerlijk potentieel zich kunnen openbaren — een ruimte waar je dichterbij komt, tot jezelf én tot de Bron.  
​
In die geest kreeg Amsterdam, vanaf de 17e eeuw, de bijnaam Mokum van de Joodse gemeenschap. In een tijd waarin Joden in grote delen van Europa vervolgd of buitengesloten werden, bood Amsterdam relatieve vrijheid, veiligheid en ruimte om te leven, te denken, te werken en te geloven. Voor velen voelde het als een Makom: een plek waar iets van het goddelijke kon doorwerken in het menselijke. 

J. 

Tijdens een recente open les begon ik met een simpele vraag aan de deelnemers: “Heb je het gevoel dat alles in de wereld  in een soort versnelling is gekomen?” De reacties waren verrassend eensgezind: ja, velen ervaren dat tijd steeds  sneller lijkt te gaan. Voor je het weet is de week alweer voorbij, alsof dagen door je vingers glippen zonder grip.  

​​Er zijn uiteraard veel verklaringen mogelijk voor dit fenomeen*. Een belangrijke ligt in de enorme hoeveelheid informatie die  we vandaag de dag verwerken. Waar nieuws vroeger vooral via de krant, radio of televisie tot ons kwam, is informatie nu  beschikbaar via talloze digitale kanalen. Iedereen die iets te zeggen heeft – of denkt te moeten zeggen – kan het direct  delen. Het resultaat is een constante, razendsnelle doorstroom van beelden, berichten, updates en nieuws uit alle hoeken  van de wereld. Iets wat in een verre tijdzone gebeurt, is binnen enkele seconden wereldwijd bekend. De vraag die hierbij  rijst is: hoe kan een mens met zoveel informatie omgaan? Is er een grens aan wat wij kunnen ontvangen en verwerken? 

​Maar buiten het wonderbaarlijke en legendarische aspect, biedt Kefitsat Haderech ook een metafoor voor iets diepers: een  verandering in bewustzijn. In de Kabbala wordt namelijk gesteld dat wie de hogere, spirituele werelden wil waarnemen –  werelden die niet onderworpen zijn aan fysieke wetten van tijd en ruimte – een andere waarnemingsmethode moet  ontwikkelen. In plaats van tijd te zien als lineaire opeenvolging van seconden, minuten en uren, stelt de Kabbala een  bewustzijn voor dat gericht is op oorzaak en gevolg – ofwel: op processen. 
Als tijdsperceptie plaatsmaakt voor procesperceptie, kunnen we zeggen dat tijdseenheden veranderen in stappen of  schakels van ontwikkeling. Niet: “hoeveel tijd kost iets?”, maar: “welke fase bevindt zich tussen oorzaak en gevolg?” 
Wanneer ik terugdenk aan mijn eigen ervaring voor een les – de manier waarop één minuut zich uitrekt in intensiteit en  activiteit – kan ik me afvragen: was dat een vorm van Kefitsat Haderech? Niet in fysieke zin, maar in het besef dat mijn  bewustzijn van tijd tijdelijk werd vervangen door bewustzijn van proces. Is het mogelijk dat wat mensen tegenwoordig  ervaren als versnelling, in feite een verschuiving is van tijdsperceptie naar procesbesef? 
Misschien, in plaats van dat we 'teveel informatie' verwerken, ontwikkelen we manieren om met die overvloed om te gaan.  Door van lineaire tijd over te stappen naar cyclisch of oorzakelijk denken. Door te leven in processen in plaats van in  kloktijd. Dit zou niet alleen een verklaring zijn voor het gevoel van versnelling, maar ook een opening naar een nieuw soort  bewustzijn. Een die – zoals Kefitsat Haderech suggereert – ruimte en tijd niet afschaft, maar overstijgt.  

J.

​In plaats van losse objecten blijkt het universum zich te gedragen als één  samenhangend geheel, een ontdekking die  oude mystieke inzichten lijkt te ondersteunen. Het "kosmische web" van sterrenstelsels dat recente astrofysische  onderzoeken onthullen, bevestigt eveneens dit beeld van een onderling verbonden, gestructureerde werkelijkheid.  
​Hoewel bewustzijn in de wetenschap traditioneel wordt beschouwd als een product van hersenactiviteit, stellen enkele  invloedrijke denkers zoals David Bohm en Thomas Nagel al langere tijd dat bewustzijn fundamenteler zou kunnen zijn –  een intrinsiek onderdeel van de structuur van het universum zelf. Hoewel deze visie niet algemeen geaccepteerd is, krijgt  ze wel steeds meer aandacht in filosofische en wetenschappelijke discussies. 

Het lijkt erop dat moderne wetenschap en oude wijsheid langzaam naar elkaar toe bewegen.
Licht is niet alleen elektromagnetische straling of een handig hulpmiddel om te zien in het donker; het vormt de kern van  een realiteit waarin alles met elkaar verbonden is binnen één bewust veld.
Misschien naderen we hiermee een punt waarop eeuwenoude inzichten en hedendaagse wetenschap elkaar versterken 
en gezamenlijk een dieper begrip van de aard van ons bestaan onthullen.
​
J.

Deze blogpost is geïnspireerd door een intrigerende vraag uit een Kabbala-studiebijeenkomst: "Blijft de individualiteit van een  spiritueel ontwaakt persoon behouden bij het bereiken van een staat van eenheid, of gaat deze op in het alomvattende  Licht?" Deze vraag raakt aan de kern van onze menselijke ervaring en spirituele zoektocht, evenals aan de relatie tussen  onze fysieke existentie en ons spirituele wezen. 

Mijn spirituele zoektocht heeft altijd gecirkeld rond de paradoxale waarheid dat binnen het "niet weten" een dieper "weten"  bestaat. Dit heeft geleid tot het inzicht dat echte kennis en goddelijke verbinding zich uitstrekken voorbij de limieten van het intellect.
 
Dit domein van "niet weten" is voor mij geen vacuüm, maar een volheid. Het is een plek waar mysterie en belofte  samenkomen; een heilige ruimte waar de ziel het onuitsprekelijke aanraakt. De Joodse mystiek heeft me een taal gegeven  voor deze ervaring, maar het gevoel was er altijd al: een intuïtieve kennis dat alles aanwezig is, wachtend in het mysterie  om ontdekt te worden. 
 
Deze ontdekking biedt troost en inspiratie, leren mij dat door "ik weet het niet" te omarmen, ik een intiemer "weten" betreed.  Dit "weten" transcendeert taal en definities en is een directe connectie met het leven en zijn oorsprong. 
 
Mijn verkenning binnen de Joodse mystiek heeft me geleerd dat de structuur van de schepping, zoals de Kabbala die  onthult, gelijkstaat aan het kennen van een huis' blauwdruk. Het biedt een kijkje op de orde achter onze realiteit, maar  vervangt niet de ervaring van 'in het huis wonen'. Het leven, vol onzekerheden en verrassingen, nodigt ons uit voorbij dit  raamwerk te gaan en te leven in "ik weet het niet". 
 
Dit "niet weten" is een rijkdom aan mogelijkheden. Het betreden van het huis met zowel structuurkennis als de hoop en het  geloof in een geweldige levenservaring. Deze houding van openheid, die ons voorbereidt op verrassing en verwondering, is  waar het ware "weten" zich ontvouwt. 

De kabbalistische kosmologie onthult een gelaagd realiteit die zowel spiritueel als materieel is, geworteld in een  onbegrensde absolute eenheid. Hierin herdefinieert een oneindig potentieel zichzelf continu, uitmondend in een  realiteit van materie, vorm, en uiteindelijk menselijk bewustzijn. Het streven is dat deze nieuwe, eindige werkelijkheid evolueert naar  een hoger, alomvattend bewustzijn. 

Volgens de  Kabbala zijn engelen functionele krachten zonder fysieke vorm, waardoor ze onzichtbaar blijven voor onze  beperkte perceptie. In tegenstelling tot engelen bestaat de mens uit een combinatie van Wil en Ziel. Het lichaam, een  materiële uiting, vertegenwoordigt de Wil. De Ziel daarentegen is Licht, gegoten in een subtiele vorm, maar niet direct  materieel,  waardoor de Ziel, net als engelen, niet direct waarneembaar is. 

Engelen faciliteren verbindingspunten, grenzen en overgangsmomenten van de ene wereld naar de andere en van de ene  Sefira naar de andere. In het kabbalistische beeld van de Levensboom zou men kunnen zeggen dat op alle plekken waar  verbinding en groei kan plaatsvinden, evenals op de punten waar processen eindigen, de krachten van engelen actief zijn.  

De kabbalistische visie op de blauwdruk van de schepping biedt inzicht in onze plaats binnen deze spirituele hiërarchie en  onze relatie met engelen en andere spirituele krachten.
Vanuit menselijk perspectief zijn er vier werelden die de overgang van eenheid naar materie markeren, met engelen die  hun oorsprong vinden in de wereld van Yetzirah. Deze wereld is een bron van intellect, communicatie, emoties en  gevoelens, en vormt het toneel voor de meeste interacties tussen mensen en spirituele wezens. 
De mens bezit echter een breder bereik dan engelen, met een ziel afkomstig uit de wereld van Briah – een niveau hoger  dan de engelen – die zich manifesteert in het potentieel voor onvoorwaardelijke liefde. 
Tegelijkertijd is de mens verankerd in de wereld van Assiya, de wereld van materie en actie. Dit unieke vermogen om zich  te uiten vanuit drie werelden –  Briah (onvoorwaardelijke liefde), Yetzirah (emoties, gevoelens, intellect en communicatie)  en Assiya (actie en materie) –  verklaart de ambivalente relatie met engelen. 
Omdat mensen meestal onbewust tussen deze drie werelden navigeren, kunnen interacties met spirituele wezens variëren  van positief tot negatief en vaak onopgemerkt blijven. 

Wat betekent dit voor onze interactie met spirituele wezens? De kern ligt in het 'opklimmen' naar een hoger spiritueel  niveau, naar ons hoogste bewustzijnsniveau binnen de wereld van Briah, om zinvolle en positieve interacties met engelen  te faciliteren. Het proberen te benaderen van engelen vanuit onze meest basale positie in de wereld van materie en actie,  waar de egoïstische wil vaak de overhand heeft, zal doorgaans leiden tot ongunstige contacten voor de mens. 

Deze benadering verrijkt onze spirituele ervaringen en verdiept ook ons begrip van de complexe en verweven relatie tussen mens en het spirituele rijk, waarbij liefde de ultieme brug vormt tussen onze wereld en die van het ongeziene. 

​J. 

​In onze zoektocht naar vervulling en geluk stuiten we vaak op een intrigerend fenomeen: zodra we iets bereiken of 
verkrijgen waar we naar verlangden, lijkt het al snel zijn glans en waarde te verliezen. Deze ervaring, in de volksmond 
uitgedrukt als "het nieuwe is eraf", is niet slechts een alledaagse observatie, maar ook een onderwerp van diepgaande 
psychologische en spirituele betekenis. 

Ze benadrukken een universele menselijke ervaring, die zowel een psychologische als spirituele dimensie heeft, en 
nodigen ons uit om dieper na te denken over de ware aard van onze verlangens en de zoektocht naar betekenis en voldoening in ons leven.

​De Vijf Ontwikkelingsniveaus van de Wil in de Kabbala en het Fenomeen van 'Het Nieuwe is Eraf'

In de Kabbalistische traditie wordt de menselijke wil gezien als een entiteit die zich ontwikkelt door vijf verschillende niveaus, variërend van puur egoïstische verlangens tot de hoogste vormen van altruïsme. Deze niveaus zijn:

1. Ontvangen om te ontvangen: Dit is het meest basale niveau, waarbij de wil gericht is op het direct bevredigen van 
persoonlijke verlangens zonder rekening te houden met anderen.
   
2. Geven om te ontvangen: Op dit niveau geeft men om iets terug te krijgen, waarbij de actie van geven nog steeds 
zelfgericht is.
   
3. Ontvangen om te geven: Hier ontvangt men met de intentie om anderen te helpen, waarbij het ontvangen een middel 
wordt om altruïstische doelen te bereiken.
   
4. Geven om te geven: Dit niveau kenmerkt zich door onbaatzuchtig geven, zonder enige verwachting van wederdienst.
   
5. Onvoorwaardelijk geven (Hitbatloet): Dit is de hoogste vorm van geven, een staat van 'bewuste nederigheid', waarbij 
men volledig gericht is op het welzijn van anderen zonder enige eigenbelang.

Deze niveaus weerspiegelen de evolutie van de menselijke wil van egoïsme naar altruïsme. Belangrijk is dat bij het 
bereiken van een hoger niveau, de lagere niveaus nog steeds aanwezig blijven. Dit betekent dat zelfs wanneer iemand het 
niveau van 'ontvangen om te geven' bereikt, de basale wil van 'ontvangen om te ontvangen' nog steeds actief is en 
beïnvloedt hoe men vervulling ervaart. 

Het fenomeen van 'het nieuwe is eraf' kan in deze context worden gezien als een manifestatie van de groeiende wil. 
Wanneer we iets nieuws verkrijgen, of het nu een materieel object is of een immateriële prestatie, begint het al snel zijn 
glans te verliezen, niet omdat het object zelf minder waardevol wordt, maar omdat onze wil groeit en meer verlangt. 
Dit is een natuurlijk gevolg van de 'Wil om te Ontvangen' die actief blijft en zich uitbreidt bij het ontvangen van 
vervulling.

De Kabbala suggereert een manier om met dit fenomeen om te gaan. Wanneer men het gevoel heeft dat 'het nieuwe eraf 
is', is het belangrijk om te reflecteren op de aard van onze wil en verlangens. 
​Door ons bewust te worden van de verschillende niveaus van onze wil, kunnen we leren om onze verlangens op een meer 
bewuste en vervullende manier te sturen, en te zoeken naar manieren om vernieuwing te vinden in plaats van vervanging. 
Dit proces van zelfreflectie en bewustwording kan ons helpen om een dieper begrip van onszelf te ontwikkelen en ons te  leiden naar persoonlijke groei en spirituele ontwikkeling. 

​J.

​In ons dagelijks leven nemen we de wereld om ons heen waar door middel van onze zintuigen.
Neem bijvoorbeeld een roos: we zien de levendige kleur, ruiken het zoete aroma, en voelen de textuur van de blaadjes.  Maar als we dichterbij kijken, merken we ook de imperfecties: een verwelkt blaadje hier, een doorn daar, misschien zelfs  een insect dat zich voedt met de bloem. Deze imperfecties maken de roos niet minder mooi; ze voegen juist een laag van  complexiteit en diepte toe aan onze ervaring. Ze maken de roos echt, authentiek. 

In veel filosofische en wetenschappelijke discussies wordt 'Base Reality' vaak gezien als een objectieve laag van bestaan, onafhankelijk van menselijke waarneming. Maar wat als we dit concept op een andere manier benaderen? Wat als de fundamentele realiteit niet statisch of objectief is, maar een dynamisch, creatief proces?

Dit is waar de mystieke wijsheid van de Kabbala een verhelderend perspectief biedt. Volgens de Kabbala is de ultieme 'Gever,' de Bron of het goddelijke, een oneindige kracht die verlangt om te geven. Maar hoe kan deze oneindige kracht zich manifesteren in een eindige, materiële wereld? Het antwoord ligt in het concept van creativiteit en het kabbalistische proces van schepping.

In de Kabbala wordt dit proces beschreven als een reis van het goddelijke Licht door verschillende 'werelden' en fasen.
Het begint met een concept genaamd "Tzimtzum," een zelfbeperking van de oneindige Bron om ruimte te maken voor de schepping. Deze 'ruimte' wordt vervolgens gevuld met goddelijk Licht, dat door verschillende filters of "Masachim" gaat om de intensiteit ervan te matigen en het geschikt te maken voor de eindige wereld.

Het Licht reist verder door een reeks van tien "Sefirot," die elk een verschillende eigenschap of aspect van het goddelijke vertegenwoordigen. Deze Sefirot fungeren als 'vaten' die het Licht vorm en structuur geven. Ze zijn dynamisch en staan in constante interactie met elkaar, wat leidt tot een voortdurend proces van vernieuwing en transformatie. Dit is een eindeloze cyclus van breken en helen, van leegte en vervulling.

In deze reis neemt het Licht vele vormen aan, en een van die vormen kan symbolisch worden gezien als een roos.
Net als de roos is het Licht in zijn reis door de Sefirot onderhevig aan imperfecties, aanpassingen en transformaties.
Deze 'imperfecties' zijn echter geen fouten; ze zijn essentieel voor het creatieve proces en maken de uiteindelijke 'roos' des te mooier en complexer.

Zo wordt de roos een prachtig symbool van het ultieme creatieve proces, een manifestatie van hoe de oneindige Bron zich uitdrukt in de eindige materiële wereld. Het is een levendig voorbeeld van hoe creativiteit de brug vormt tussen het oneindige en het eindige, tussen de Bron en onze menselijke ervaring.

En hier komt de mens in beeld. In deze kosmische dans van geven en ontvangen zijn wij niet slechts passieve ontvangers, maar actieve deelnemers. Door onze eigen creatieve inspanningen—of het nu gaat om kunst, wetenschap, relaties of zelfs onze manier van waarnemen—worden we partners in de goddelijke schepping. We dragen bij aan de voortdurende evolutie van de realiteit zelf, aan de oneindige stroom van nieuwe 'vaten' die het goddelijke licht ontvangen en vormgeven.

Dus, in plaats van ons af te vragen wat de wereld is, kunnen we ons beter afvragen wat de wereld kan worden.
En het antwoord op die vraag ligt in onze eigen creativiteit, in ons vermogen om nieuwe mogelijkheden te zien en te  realiseren. We zijn niet slechts waarnemers van de realiteit; we zijn medescheppers. En in die rol vinden we misschien wel  de meest bevredigende vorm van vervulling: het besef dat we een actieve bijdrage leveren aan de oneindige creativiteit  van de Bron.

Als afsluiting zou ik willen suggereren dat er een 'Base Reality' bestaat, een fundamentele laag van de werkelijkheid die de bron is van alle mogelijkheden. En de essentie van deze Base Reality is niets anders dan de kracht van creativiteit zelf.
Het is deze creatieve kracht die de brug vormt tussen het oneindige en het eindige, tussen het goddelijke en het  menselijke. En het is in deze kracht dat we onze ultieme vervulling en doel kunnen vinden. 

J. 

​Bijna-doodervaringen (BDE) zijn zeldzaam in traditionele Joodse heilige teksten, maar ze komen wel degelijk voor.
​Een voorbeeld hiervan is te vinden in de Talmoed, met name in de traktaten Pesachim en Bava Batra. Daar wordt
​het verhaal verteld van Rabbi Yosef, de zoon van Rabbi Yehoshua ben Levi, die een bijna-doodervaring had. ​

Het is opmerkelijk hoe veel overeenkomsten er zijn tussen spirituele tradities en het fenomeen van bijna-doodervaringen (BDE). Dit maakt het bijzonder boeiend om deze parallellen te verkennen vanuit het perspectief van de Kabbala.
Beide domeinen bieden een diepgaand inzicht in de mysteries van het leven, de dood en wat daarna komt. Ze nodigen ons uit om de grenzen van onze fysieke realiteit te overstijgen en een glimp op te vangen van hogere werelden waar begrenzingen en beperkingen vervagen.

In de Kabbalistische traditie zijn er verschillende werelden met variërende intensiteit van Licht, het Licht van EinSof.
In hogere werelden is het effect van het Licht zo intens dat alle begrenzingen verdwijnen, waardoor eenheid de allesomvattende realiteit wordt. Dit Licht wordt vaak ervaren als onvoorwaardelijke liefde. Deze ervaring komt sterk overeen met die van mensen die een bijna-doodervaring hebben gehad en spreken over een Licht van liefde.
Ze beschrijven ook een onomkeerbare grens, die de scheidslijn vormt tussen de werelden van vorm, inclusief spirituele vorm, en de hogere werelden waarin geen enkele afzonderlijke vorm kan bestaan.

Onze fysieke wereld, die onder de wereld van Assiya valt, is slechts het startpunt. Naarmate men opklimt naar hogere werelden, wordt het Licht intenser en de begrenzingen die we in de lagere werelden ervaren, beginnen te vervagen.
Dit komt ook overeen met de ervaringen van mensen die een bijna-doodervaring hebben gehad en spreken over een Licht van liefde en onvoorwaardelijke acceptatie. Deze ervaringen van Licht en liefde zijn zo krachtig dat veel mensen die een bijna-doodervaring hebben gehad, niet willen terugkeren naar hun fysieke lichamen.
Ze staan echter vaak voor een keuze, en velen kiezen ervoor om terug te keren, meestal vanwege hun geliefden. Dit roept de vraag op of bijna-doodervaringen misschien een van de kernervaringen zijn die aan de basis liggen van religieuze en spirituele tradities. Het loslaten van de materiële wereld lijkt deze diepgaande ervaringen te faciliteren, wat suggereert dat het overstijgen van het fysieke een universeel spiritueel doel kan zijn. 

Een ander fascinerend aspect van BDE is het gevoel van 'absolute waarheid' dat mensen vaak rapporteren.
Dit komt overeen met het Joodse concept van Olam Ha'Emet, de Wereld van de Waarheid of de "Echte Wereld" een concept dat verwijst naar alle werelden boven de wereld van materie. Het zijn werelden waarin waarheid en absolute liefde beide manifestaties zijn van Het Licht van EinSof. In deze staat wordt vanuit menselijk perspectief meer onthuld; mensen die een Bijna-Doodervaring (BDE) hebben gehad, spreken vaak over het ontvangen van antwoorden op levensvragen en zelfs het begrijpen van het ultieme doel van het bestaan.
Bij het terugkeren naar hun fysieke lichamen worden deze inzichten vaak moeilijk te articuleren. De begrenzingen en beperkingen van onze materiële wereld maken het lastig om deze diepe kennis volledig te bevatten. Dit is een ervaring die veel mensen met een BDE delen: de onmogelijkheid om hun ervaringen adequaat onder woorden te brengen, wat wellicht wijst op de beperkingen van onze taal en concepten in het vastleggen van dergelijke transcendente ervaringen. 

​Ook de Hebreeuwse term "הלך לעולמו" (Halach Le'olamo) is een diepgaande en veelzijdige uitdrukking die vaak wordt gebruikt om het overlijden van iemand te beschrijven. Letterlijk vertaald betekent het "hij/zij is naar zijn/haar eigen wereld gegaan," en het roept een beeld op van een persoonlijke, unieke realiteit die iemand gedurende zijn of haar leven heeft gecreëerd. Deze term kan een nieuw perspectief bieden op het fenomeen van bijna-doodervaringen. Hoewel BDE's universeel lijken te zijn, variëren de specifieke ervaringen sterk van persoon tot persoon.
Sommigen ontmoeten religieuze figuren zoals Jezus of de profeet Elia, terwijl anderen worden begroet door overleden familieleden of zelfs onbekende entiteiten die een gevoel van onvoorwaardelijke liefde uitstralen. 
Misschien is het zo dat "naar je eigen wereld gaan" niet alleen een metafoor is voor het leven na de dood, maar ook een reflectie van het leven dat we hier en nu leiden. De 'wereld' die we voor onszelf bouwen—gevormd door onze acties, gedachten, en interacties met anderen—kan wel eens de lens zijn waardoor we het hiernamaals ervaren. In die zin wordt het bouwen van een 'eigen wereld' een levenslang proces, waarbij onze dagelijkse keuzes en gedragingen de kwaliteit van die wereld beïnvloeden, zowel in het materiële als in het spirituele vlak.

Dus, in plaats van twee afzonderlijke fenomenen, kunnen Kabbalistische inzichten en bijna-doodervaringen in feite verschillende facetten zijn van een groter, meer geïntegreerd begrip van de spirituele dimensies van het leven en de dood. Ze nodigen ons uit om verder te verkennen, vragen te stellen en uiteindelijk te groeien in ons begrip van het onbekende, terwijl we navigeren door de complexiteiten van onze fysieke en spirituele realiteiten.

​J.